Polymer Currency in India : ଭାରତର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିପାରେ। ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ପୁଣିଥରେ ପଲିମର ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ ଆଣିବା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାବେ ଟ.୧୦ ଓ ଟ.୨୦ ନୋଟ୍ରେ ଏହି ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ।
ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟାପକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ଗୁରୁତ୍ୱ ସମାନ ରହିଛି। ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀ, ରାସ୍ତାକଡ଼ର ଦୋକାନୀ, କୃଷକ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ନଗଦ ଟଙ୍କା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। କିନ୍ତୁ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଶୀଘ୍ର ଛିଣ୍ଡିଯାଏ ଏବଂ ମଇଳା ହୋଇଯାଏ, ଯାହାକୁ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ RBI କୁ ବହୁତ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ ପଲିମର ନୋଟ୍।
Polymer Currency in India : ପଲିମର ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ କ’ଣ?
Polymer Currency in India : ପଲିମର ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପଦାର୍ଥ ବାୟାକ୍ସିଆଲି ଓରିଏଣ୍ଟେଡ୍ ପଲିପ୍ରୋପିଲିନ୍ (BOPP) ରୁ ତିଆରି ହୁଏ। ସାଧାରଣ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଭଳି ଏହା ହାଲୁକା, ଭାଙ୍ଗିକରି ରଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସହଜ।
ଏହି ନୋଟ୍ଗୁଡ଼ିକ ଜଳରୋଧକ, ଧୂଳି ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ପ୍ରତିରୋଧୀ ହୋଇଥାଏ। ସାଧାରଣ କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ଏହା ବହୁତ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଜବୁତ୍ ରହେ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, କାନାଡା, ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ, ବ୍ରିଟେନ ସମେତ ୩୦ରୁ ଅଧିକ ଦେଶ ପଲିମର ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
Polymer Currency in India : RBI କାହିଁକି ପଲିମର ନୋଟ୍ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ?
Polymer Currency in India : କାଗଜ ନୋଟ୍ର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିବା RBI ର ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହୋଇଛି।
୧. ଅଧିକ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ
କାଗଜ ନୋଟ୍ ସାଧାରଣତଃ ୧.୫ରୁ ୨ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ପଲିମର ନୋଟ୍ ୭ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗ୍ୟ ରହିପାରେ।
୨. ଜଳ ଓ ମଇଳା ପ୍ରତିରୋଧୀ
ବର୍ଷା, ଆର୍ଦ୍ରତା କିମ୍ବା ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଏହି ନୋଟ୍ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
୩. ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ
ଏଥିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ୱିଣ୍ଡୋ, ହୋଲୋଗ୍ରାମ, ମାଇକ୍ରୋ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ଏବଂ ବିଶେଷ ଇଙ୍କ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ, ଯାହା ଜାଲ ନୋଟ୍ ତିଆରିକୁ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କରିଦେବ।
୪. ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ
ବ୍ୟବହାର ଶେଷ ହେଲେ ଏହାକୁ ପୁନଃଚକ୍ରାୟନ କରି ଅନ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ।
Polymer Currency in India : ଭାରତର ପୂର୍ବ ପଲିମର ପରୀକ୍ଷା
Polymer Currency in India : ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ପ୍ରାୟ ୧ ବିଲିୟନ୍ ଟ.୧୦ ପଲିମର ନୋଟ୍ର ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ।
ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ନୋଟ୍ର ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀତା, ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ATM ସୁସଙ୍ଗତତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଅନେକ ATM ଓ ଗଣନା ଯନ୍ତ୍ର ପଲିମର ନୋଟ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନଥିଲେ।
ଫଳରେ ପ୍ରକଳ୍ପଟିକୁ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଉନ୍ନତି ହେତୁ RBI ପୁଣି ଥରେ ଏହା କୁ ନେଇ ବିଚାର କରୁଛି।
ପଲିମର ନୋଟ୍ ପାଇଁ ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ବୃଦ୍ଧି
ୱାର୍ଡପ୍ରେସ୍ ପାଇଁ ଟେବୁଲ୍
| ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ | ପ୍ରଚଳନରେ ମୁଦ୍ରା (ଟ.ଟ୍ରିଲିୟନ) |
|---|---|
| FY ୨୦୨୪ | 36.86 |
| FY ୨୦୨୫ | 39.10 |
| FY ୨୦୨୬ | 41.23 |
ଚାର୍ଟ ବିବରଣୀ:
ଭାରତରେ ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଗଦ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ଲଗାତାର ବଢ଼ୁଛି। FY ୨୦୨୪ ରେ ଟ.36.86 ଟ୍ରିଲିୟନ ଥିବାବେଳେ FY ୨୦୨୬ ରେ ଏହା ଟ.41.23 ଟ୍ରିଲିୟନକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ପଲିମର ନୋଟ୍ ଭଳି ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ମୁଦ୍ରାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।
ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ବୃଦ୍ଧି
FY ୨୦୨୪ ରୁ FY ୨୦୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଳନରେ ଥିବା ମୁଦ୍ରାର ବୃଦ୍ଧି।
| ବର୍ଷ | ମୁଦ୍ରା |
|---|---|
| FY ୨୦୨୪ | 36.86 |
| FY ୨୦୨୫ | 39.1 |
| FY ୨୦୨୬ | 41.23 |
ବିଶ୍ୱରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ର ଇତିହାସ
ଟାଇଭେକ୍ ପରୀକ୍ଷା
୧୯୮୦ ଦଶକରେ ହାଇତି, କୋଷ୍ଟା ରିକା ଓ ଆଇଲ୍ ଅଫ୍ ମ୍ୟାନ୍ ପରି ଦେଶ ଟାଇଭେକ୍ ନାମକ ସିନ୍ଥେଟିକ୍ ପଦାର୍ଥରେ ନୋଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ଓ ବ୍ୟବହାର ଜନିତ ସମସ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ସଫଳ ହୋଇପାରିନଥିଲା।
ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ସଫଳତା
ଆଧୁନିକ ପଲିମର ମୁଦ୍ରାର ଜନ୍ମ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ହୋଇଥିଲା। ଜାଲ ନୋଟ୍ ସମସ୍ୟାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ୧୯୮୮ରେ ପ୍ରଥମ ଆଧୁନିକ ପଲିମର $୧୦ ନୋଟ୍ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା।
୧୯୯୬ ସୁଦ୍ଧା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ନିଜର ସମସ୍ତ କାଗଜ ମୁଦ୍ରାକୁ ପଲିମର ନୋଟ୍ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା।
ବ୍ରିଟେନର ଅନୁଭବ
୨ ଜୁନ୍ ୨୦୧୬ରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଂଲ୍ୟାଣ୍ଡ ସର୍ ୱିନଷ୍ଟନ୍ ଚର୍ଚ୍ଚିଲ୍ଙ୍କ ଛବି ସହିତ ନୂତନ £୫ ପଲିମର ନୋଟ୍ ଜାରି କରିଥିଲା।
ଆରମ୍ଭରେ କିଛି ଲୋକ ଏହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଗନ୍ଧକୁ ନେଇ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରେ ଏହି ନୋଟ୍ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଶ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଭାରତ ସାମ୍ନା ରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ATM ଓ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ଢାଞ୍ଚାର ଅପଗ୍ରେଡ୍
ସମସ୍ତ ATM ଓ ନୋଟ୍ ଗଣନା ମେସିନ୍କୁ ନୂଆ ନୋଟ୍ ସହ ସୁସଙ୍ଗଠିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଖର୍ଚ୍ଚ
ପଲିମର ନୋଟ୍ ତିଆରି ଖର୍ଚ୍ଚ କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ।
ଜନସଚେତନତା
ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନୂତନ ନୋଟ୍ର ସୁରକ୍ଷା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଆଗକୁ କ’ଣ ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ?
ଯଦି RBI ର ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ₹୧୦ ଓ ₹୨୦ ନୋଟ୍ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ₹୫୦, ₹୧୦୦ ଓ ₹୫୦୦ ନୋଟ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପଲିମର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ।
ଏହା ଭାରତର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଆଧୁନିକ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ମଜବୁତ୍ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର :
ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ପଲିମର ନୋଟ୍ କ’ଣ?
ପଲିମର ନୋଟ୍ ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍।
ପ୍ରଶ୍ନ ୨: କେଉଁ ନୋଟ୍ ପ୍ରଥମେ ଆସିପାରେ?
₹୧୦ ଓ ₹୨୦ ନୋଟ୍ରେ ପ୍ରଥମ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ପ୍ରଚଳନ ହୋଇପାରେ।
ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପଲିମର ନୋଟ୍ ଅଧିକ ସମୟ ଚାଲେ କି?
ହଁ, ଏହା କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ୨.୫ରୁ ୪ ଗୁଣ ଅଧିକ ସମୟ ଚାଲେ।
ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଏହା ପାଣିରେ ଭିଜିଲେ ନଷ୍ଟ ହେବ କି?
ନାହିଁ, ପଲିମର ନୋଟ୍ ଜଳରୋଧକ ଅଟେ।
ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ପରୀକ୍ଷା କରିଛି କି?
ହଁ, ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ₹୧୦ ପଲିମର ନୋଟ୍ର ପରୀକ୍ଷା ହୋଇଥିଲା।
ସାରାଂଶ :
ପଲିମର ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ ଭାରତର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ନୂଆ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ। ଏହା କେବଳ ନୋଟ୍ କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ କରିବନାହିଁ, ବରଂ ଜାଲ ନୋଟ୍ ରୋକିବା, ମୁଦ୍ରା ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ କମାଇବା ଏବଂ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାରେ ମଧ୍ୟ ଅବଦାନ ରଖିବ।
ଯଦି RBI ର ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦଶକରେ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପର୍ସରେ କାଗଜ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିପାରେ।
ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ ଲିଙ୍କ :
Jagruti Live Media is one of the fastest-growing digital news channels in Odisha, widely recognized for its trusted and impactful journalism. With the tagline “Odisha Mati Ra Khabara”, the platform delivers authentic and timely news across politics, entertainment, sports, national and international affairs, exclusive interviews, viral stories, and breaking updates.
Dedicated to bringing the voice of the people to the forefront, Jagruti Live Media has set a new benchmark in digital journalism through credible reporting, fast news delivery, and audience-focused storytelling across multiple platforms.
